Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Khu kinh tế Vũng Áng

Thu hút các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Hà Tĩnh nói chung, vào Khu kinh tế (KKT) Vũng Áng nói riêng đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhất là khi Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tỉnh giai đoạn 2021-2030 tầm nhìn đến năm 2050 đã được phê duyệt. Tuy nhiên trong thời gian qua, việc thu hút các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài vào tỉnh và vào KKT Vũng Áng còn khó khăn như: ít có dự án lớn, các dự án có sức lan tỏa cũng chưa nhiều… Do vậy, bài viết này nhằm đánh giá và đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài vào tỉnh và vào KKT Vũng Áng trong thời gian tới.

1. Đặt vấn đề

Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, các khu kinh tế hiện nay đều mang tính đa năng, đóng vai trò là điểm kết nối, cực tăng trưởng nhằm huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực ưu việt nhất. Đồng thời, tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế quốc gia bắt kịp sự phát triển của thế giới. Hiện nay trên thế giới, các mô hình khu tiếp tục được xác định là một mô hình hiệu quả để phát triển công nghiệp và thu hút đầu tư, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, các mô hình đang có sự thay đổi về động lực phát triển, theo đó các mô hình khu truyền thống hướng đến xuất khẩu và dựa chủ yếu vào ưu đãi về tài chính đang được chuyển đổi mạnh mẽ nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh dựa trên mô hình quản lý tiên tiến; hợp tác, cộng sinh công nghiệp để sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu, năng lượng, tài nguyên, chia sẻ dịch vụ dùng chung. Bên cạnh đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất, hợp tác kinh doanh, chuỗi giá trị toàn cầu; phương thức điều hành, tổ chức và huy động nguồn lực của doanh nghiệp, chuyển đổi doanh nghiệp từ số hóa đơn giản sang hình thức đổi mới sáng tạo dựa trên sự kết hợp nhiều loại công nghệ. Các yếu tố này sẽ tác động đến mô hình, định hướng phát triển của khu công nghiệp, khu kinh tế ở Việt Nam trong thời gian tới.

                                                                 Toàn cảnh cảng Vũng Áng

Tại Việt Nam, bối cảnh phát triển các khu kinh tế cũng đã có những thay đổi với thuận lợi và khó khăn đan xen. Cụ thể, bối cảnh trong nước hiện nay tạo thuận lợi cơ bản cho sự phát triển của khu kinh tế như môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng hoàn thiện; cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nhất là đường giao thông kết nối vùng, với thị trường quốc tế được nâng cấp và phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh; vị thế quốc tế của Việt Nam được nâng lên và thị trường xuất khẩu được rộng mở thông qua các hiệp định tự do thương mại đa phương, song phương và nguồn lao động có khả năng thích ứng tốt với những thay đổi khoa học và công nghệ.

Tuy nhiên, việc phát triển khu kinh tế theo chiều rộng gặp khó khăn do nguồn lực về lao động, đất đai, tài nguyên đã tới hạn trong khi năng suất lao động, hiệu quả khai thác tài nguyên chưa cao; chưa đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế với yêu cầu về bảo vệ môi trường, đảm bảo an sinh xã hội; duy trì lợi thế cạnh tranh của khu kinh tế trong điều kiện các ưu đãi về thuế, đất đai đang có xu hướng giảm dần; liên kết và hợp tác sản xuất công nghiệp trong khu kinh tế của Việt Nam còn hạn chế.

Việc phát triển khu công nghiệp, khu kinh tế cần có chính sách để tận dụng được cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và nâng cao hiệu quả thu hút và hợp tác đầu tư nước ngoài theo Nghị quyết số 50-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Tại tỉnh Hà Tĩnh, Khu kinh tế Vũng Áng được xác định là trung tâm động lực tăng trưởng của tỉnh theo quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 08/11/2022. Theo Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/11/2021 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển Khu Kinh tế Vũng Áng giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030 đã xác định “Phát triển Khu Kinh tế Vũng Áng theo hướng đa ngành nghề, đa lĩnh vực, trở thành trung tâm kinh tế và đô thị phía Nam của tỉnh, gắn kết chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội địa phương, phù hợp với phát triển vùng và kết nối với các trung tâm kinh tế trong khu vực…”, “… với các trụ cột: Công nghiệp luyện kim, năng lượng, chế biến, chế tạo; Trung tâm logistics và dịch vụ cảng biển; Phát triển thương mại, dịch vụ, tạo nền tảng vững chắc…”.

Qua đó cho thấy tỉnh Hà Tĩnh đặt kỳ vọng lớn vào Khu kinh tế Vũng Áng. Việc thu hút đầu tư đặc biệt là FDI vào KKT Vũng Áng đóng một vai trò rất quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển KKT Vũng Áng theo đúng Quy hoạch của tỉnh, với mục tiêu: Giai đoạn 2021- 2025 thu hút đầu tư đạt từ 3,5 - 5,5 tỷ USD; Giai đoạn 2026- 2030: Thu hút vốn đăng ký đầu tư mới đạt từ 4 tỷ USD - 7 tỷ USD.

2. Nội dung

Khu kinh tế Vũng Áng được thành lập năm 2006 với tổng diện tích là 22.781ha trên địa bàn 9 xã, phường thuộc huyện Kỳ Anh nay là Thị xã Kỳ Anh, nằm ở cực Nam của tỉnh Hà Tĩnh. Sau hơn 17 năm hình thành và phát triển, Khu kinh tế Vũng Áng hoạt động ngày càng hiệu quả, từng bước tạo động lực tăng trưởng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, tăng thu ngân sách, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Tĩnh; dần hình thành trung tâm luyện thép, năng lượng, logistics và thương mại dịch vụ của tỉnh.

Đến nay, Khu kinh tế Vũng Áng đã thu hút 56 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng số vốn đăng ký hơn 16,041 tỷ USD (trong tổng số 153 dự án cả trong và ngoài nước, 97 dự án đầu tư trong nước với số vốn đăng ký hơn 55.694 tỷ đồng). Có thể nhận thấy, trong thời gian qua, vốn FDI thu hút vào tỉnh tập trung chủ yếu vào KKT Vũng Áng.

Khu kinh tế Vũng Áng đang trở thành điểm đến đầu tư của các tập đoàn kinh tế lớn quốc tế như: Tập đoàn Formosa Đài Loan, Tập đoàn Mitsubishi…vv với các dự án lớn đã và đang triển khai như: Khu liên hợp luyện cán thép và cảng Sơn Dương Formosa Hà Tĩnh, Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 2, Nhà máy sản xuất Cell pin VINES… Hiện tại, các nhà đầu tư chủ yếu vào KKT Vũng Áng là các nhà đầu tư Trung Quốc (các vùng thuộc Trung Quốc, lãnh thổ Đài Loan, Trung Quốc) với 42 dự án, số vốn đăng ký 15.604.438.535 USD, ngoài ra có các nhà đầu tư từ Hàn Quốc, Brunei, Sigapore… Đồng thời, các dự án tập trung vào các lĩnh vực chủ yếu: công nghiệp, thương mại dịch vụ và càng biển.

Đến nay, Khu kinh tế Vũng Áng đang giải quyết việc cho hơn 18.760 lao động, trong đó: 17.530 lao động Việt Nam và 1.230 lao động nước ngoài; Trong giai đoạn 2015-2020, thu ngân sách trên địa bàn KKT Vũng Áng tăng nhanh, đạt gần 37.400 tỷ đồng, chiếm gần 56% tổng thu ngân sách của tỉnh Hà Tĩnh, trong đó thu xuất nhập khẩu chiếm 97% của cả tỉnh; đóng góp ngân sách cho tỉnh từ Khu kinh tế Vũng Áng tăng trong thời gian qua và chiếm tỷ trọng cao của tỉnh, riêng năm 2022 các doanh nghiệp trong Khu kinh tế Vũng Áng đã đóng nộp hơn 1.611 tỷ đồng.

Điều này cho thấy Khu kinh tế Vũng Áng đang từng bước khẳng định được vai trò, vị trí trong phát triển kinh tế, xã hội của thị xã Kỳ Anh nói riêng và tỉnh Hà Tĩnh nói chung. Tuy nhiên, nhìn nhận lại các dự án thu hút đầu tư vào KKT Vũng Áng thời gian qua cho thấy còn một số hạn chế: Số lượng dự án FDI lớn chưa nhiều, các dự án có tính động lực, lan tỏa chưa nhiều, chưa đa dạng nhà đầu tư Âu, Mỹ; số lượng các dự án đầu tư trong các ngành có giá trị gia tăng cao, mang tính đột phá, chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế, sử dụng công nghệ tiên tiến, đóng góp ngân sách nhiều còn hạn chế. Trong khi đó, môi trường và các điều kiện đầu tư còn những hạn chế thu hút dự án FDI nhất là các dự án FDI công nghệ cao, cụ thể đó là những hạn chế về cơ sở hạ tầng, thủ tục hành chính liên quan đến đầu tư, các ngành công nghiệp phụ trợ, các lợi thế không có sự khác biệt so với các địa phương khác, chi phí không chính thức cao...

                                    Sản xuất thép tại Nhà máy gang thép Formosa Hà Tĩnh

Để tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, thực hiện có hiệu quả công tác xúc tiến đầu tư nhằm thu hút FDI, thúc đẩy Khu kinh tế Vũng Áng trở thành khu kinh tế đa chức năng, trung tâm công nghiệp động lực, logistics của tỉnh với các trụ cột: Công nghiệp luyện kim, năng lượng, chế biến, chế tạo, trung tâm điện lực; Trung tâm logistics và dịch vụ cảng biển nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương; phát triển thương mại, dịch vụ như Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/11/2021 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh đã nêu; trong khuôn khổ Hội thảo hôm nay, tôi xin đề xuất một số giải pháp như sau để nâng cao hiệu quả thu hút FDI vào KKT Vũng Áng:

Thứ nhất, tuyên truyền, phổ biến đến tận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và toàn thể Nhân dân về định hướng, mục tiêu đầu tư, phát triển Khu kinh tế Vũng Áng đã được phê duyệt tại Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; tại Nghị quyết của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển Khu Kinh tế Vũng Áng giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030 để từ đó tạo sự thống nhất cao về nhận thức, hành động của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp Nhân dân trong việc đầu tư, phát triển, xúc tiến thu hút đầu tư nước ngoài vào Khu kinh tế Vũng Áng trong thời gian tới đây. Đồng thời, tăng cường công tác thông tin cụ thể qua các kênh đến các nhà đầu tư FDI tiềm năng về Quy hoạch đã được phê duyệt và công bố rộng rãi.

                      Hà Tĩnh tổ chức thành công Hội nghị Công bố quy hoạch tỉnh và Xúc tiến đầu tư 

Thứ hai, cần sớm nghiên cứu xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các đề án, chương trình hành động cụ thể về đầu tư, phát triển của khu vực, trong đó trọng tâm là Khu kinh tế Vũng Áng. Rà soát các cơ chế chính sách đã ban hành áp dụng cho Khu kinh tế Vũng Áng; đánh giá hiệu quả của các cơ chế chính sách đó trong thời gian qua, tính thiết thực trong giai đoạn tới để có phương án điều chỉnh phù hợp, đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn tới đây của Khu kinh tế Vũng Áng theo định hướng, mục tiêu phát triển của Khu kinh tế Vũng Áng đã được xác định theo quy hoạch, nghị quyết đã được ban hành.

Thứ ba, tập trung các nguồn lực đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật của Khu kinh tế Vũng Áng đáp ứng các điều kiện về giao thông, cấp điện, cấp nước; đẩy mạnh công tác giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm trong Khu kinh tế Vũng Áng; tạo quỹ đất phục vụ cho thu hút đầu tư các dự án FDI theo nhu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là dự án công nghiệp, hạ tầng khu công nghiệp.

Về dài hạn, cần thiết phải có phương án mở rộng quỹ đất phát triển công nghiệp nói riêng và không gian Khu kinh tế Vũng Áng nói chung để đảm bảo thu hút FDI, phát triển công nghiệp đảm bảo hài hòa, cân đối giữa các lĩnh vực, ngành nghề phù hợp với mục tiêu, định hướng đã được phê duyệt.

Tìm kiếm, ưu tiên lựa chọn các nhà đầu tư lớn, có kinh nghiệm, có năng lực tài chính với các đối tác phạm vi quốc tế, khu vực trong đầu tư phát triển hạ tầng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Để từ việc thu hút đầu tư dự án thứ cấp vào các khu công nghiệp, cụm công nghiệp được đẩy nhanh, mang lại hiệu quả xã hội thiết thực cho tỉnh.

Thứ tư, tập trung thực hiện có hiệu quả, đi vào thực chất công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực thu hút đầu tư, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nhà đầu tư. Lấy công tác đào tạo, sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức, viên chức làm công tác giải quyết thủ tục hành chính, tiếp xúc, hướng dẫn, hỗ trợ cho doanh nghiệp, nhà đầu tư làm nền tảng, cốt lõi của công tác cải cách hành chính. Cần xây dựng cơ chế chính sách trong công tác sử dụng cán bộ trong lĩnh vực thủ tục hành chính nói riêng và công tác quản lý nhà nước nói chung; lấy đánh giá hiệu quả công việc, tinh thần, thái độ phục vụ doanh nghiệp, nhân dân làm thước đo để thực hiện công tác bổ nhiệm, luân chuyển, khen thưởng, kỷ luật.

Lấy công tác xây dựng, chuẩn hóa quy trình, thủ tục hành chính ở từng đơn vị, từng lĩnh vực làm cơ sở cho công tác cải cách thủ tục hành chính theo hướng rút ngắn thời gian xử lý, tối giản hóa hồ sơ thủ tục, số hóa hồ sơ tài liệu nhưng vẫn đảm bảo chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, đúng quy định và thuận lợi cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và cả cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ năm, đẩy mạnh công tác thu hút FDI vào lĩnh vực công nghiệp, từ hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, các dự án công nghiệp nặng, công nghiệp chế biến chế tạo, công nghiệp nhẹ, công nghiệp năng lượng…

                                          Cụm công nghiệp sẵn sàng chào đón nhà đầu tư

Tập trung ưu tiên các dự án FDI có hàm lượng khoa học kỹ thuật cao, sẵn sàng thực hiện chuyển giao khoa học, chuyển giao quản lý cho Việt Nam; đẩy mạnh liên kết, liên doanh đầu tư giữa nhà đầu tư nước ngoài với đối tác trong nước, trong tỉnh; các dự án thân thiện môi trường, công nghệ xanh, đảm bảo các điều kiện bảo vệ môi trường. Tăng cường việc đánh giá, xác minh năng lực tài chính, kinh nghiệm của các nhà đầu tư FDI; ưu tiên các tập đoàn kinh tế đa quốc gia, đa ngành nghề, có thể liên kết chuỗi trong đầu tư sản xuất gắn với phân phối sản phẩm

Từ thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp làm cơ sở, nền tảng cho việc thúc đẩy thu hút đầu tư và phát triển lĩnh vực thương mại, dịch vụ và đô thị theo hướng bền vững, logic từ phát triển công nghiệp đến thương mại, dịch vụ, du lịch và đô thị.