Ngày 10/12/2025, HĐND tỉnh Hà Tĩnh đã thông qua Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND. Bên cạnh việc kế thừa các quy định cũ để kéo dài thời kỳ ổn định ngân sách sang năm 2026, Nghị quyết mang đến hàng loạt sửa đổi mang tính bước ngoặt. Nổi bật là cơ chế "thưởng" nguồn thu từ đất cho cấp xã và sự gia tăng kỷ lục về ngân sách cho công tác bảo vệ môi trường.

Kính tế và phát triển đất nước

          Dưới đây là 5 nội dung trọng tâm mà các địa phương cần nắm rõ trước khi Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

          1. Điểm nhấn đột phá: Cấp xã hưởng tới 80% nguồn thu từ đất đấu giá tự đầu tư

          Đây được xem là nội dung quan trọng nhất nhằm kích cầu đầu tư hạ tầng. Tại Điểm d, Khoản 1, Điều 7 (sửa đổi), cơ chế phân chia nguồn thu đối với các khu đất do nhà nước đầu tư mới hạ tầng để đấu giá đã được quy định lại theo hướng khuyến khích tối đa sự chủ động của cấp xã.

          Cụ thể, đối với trường hợp Cấp xã thực hiện (tự quyết định đầu tư hạ tầng):

+ Các xã nông thôn: Ngân sách xã được giữ lại tới 80% số thu, tỉnh chỉ điều tiết 20%.

Đây là tỷ lệ rất cao, tạo nguồn vốn lớn để xã tái đầu tư xây dựng nông thôn mới.

+ Các xã hình thành từ thị trấn cũ: Ngân sách xã được hưởng 70%.

+ Các phường: Ngân sách phường được hưởng 60%.

          Quy định này khắc phục triệt để tâm lý trông chờ, ỷ lại, bởi nếu để Cấp tỉnh thực hiện, tỷ lệ điều tiết về cho xã chỉ còn rất thấp (10-20%).

          2. Ngân sách môi trường tăng kỷ lục: Xã nông thôn được cấp tối thiểu 1 tỷ đồng/năm

          Một thay đổi lớn khác tại Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND là việc sửa đổi Điều 35 về "Chi sự nghiệp bảo vệ môi trường". Thay vì mức hỗ trợ thấp như giai đoạn trước, định mức mới đã tính toán bao quát cả kinh phí xử lý rác thải, vận chuyển và các nhiệm vụ bảo vệ môi trường khác.

          Mức phân bổ cụ thể được tăng mạnh theo phân loại địa bàn:

+ Phường Thành Sen (TP Hà Tĩnh cũ): Được cấp 08 tỷ đồng/năm.

+ Phường Sông Trí (TX Kỳ Anh cũ): Được cấp 04 tỷ đồng/năm.

+ Nhóm các phường còn lại và xã đặc thù: Bao gồm các xã hình thành từ thị trấn cũ (như Thiên Cầm, Đồng Lộc...) và các xã sáp nhập có dân số trên 30.000 người (như Đức Thịnh, Cổ Đạm, Mai Phụ) được cấp 2,5 tỷ đồng/năm.

+ Các xã còn lại: Được đảm bảo mức tối thiểu 01 tỷ đồng/năm.

          Với nguồn kinh phí này, bài toán thu gom và xử lý rác thải nông thôn - vấn đề nhức nhối nhiều năm qua sẽ có lời giải căn cơ hơn từ năm 2026.

          3. Lần đầu tiên "Chuyển đổi số" có mục chi riêng biệt

          Nhận thấy nhu cầu cấp thiết của công cuộc số hóa, Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND đã bổ sung Điều 33c quy định về "Chi sự nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

          Theo đó, ngân sách cấp xã sẽ được bố trí cứng 150 triệu đồng/năm để thực hiện các nhiệm vụ này. Đây là nội dung hoàn toàn mới, đảm bảo các xã có kinh phí để duy trì hạ tầng mạng, phần mềm và trang thông tin điện tử mà không phải trích từ nguồn chi thường xuyên khác.

          4. Nâng tầm diện mạo đô thị bằng nguồn "Kiến thiết thị chính"

          Không cào bằng mức hỗ trợ, Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND tập trung nguồn lực lớn cho công tác chỉnh trang đô thị, cây xanh, chiếu sáng tại các địa bàn trọng điểm thông qua sửa đổi Điều 34.

          Mức chi kiến thiết thị chính được quy định cụ thể:

+ Phường Thành Sen: Được cấp 55 tỷ đồng/năm - mức kỷ lục để phát triển hạ tầng đô thị trung tâm.

+ Phường Sông Trí: 20 tỷ đồng/năm.

+ Các phường còn lại: Dao động từ 5 đến 10 tỷ đồng/năm.

+ Các xã trung tâm (nơi đặt trụ sở huyện lỵ cũ hoặc hình thành từ thị trấn): Được hỗ trợ từ 2 đến 3 tỷ đồng/năm.

          5. Chuẩn hóa chi Quản lý hành chính và Bán tài sản công

          Về chi quản lý hành chính: Nghị quyết số 168/2025/NQ-HĐND xác định rõ mức chi hoạt động bộ máy (không bao gồm lương) chiếm tỷ lệ 25% và quỹ lương chiếm 75%, được tính trên mức lương cơ sở đầu thời kỳ ổn định là 1,49 triệu đồng. Phần chênh lệch tăng lương cơ sở hiện tại sẽ được ngân sách bổ sung riêng.

          Về nguồn thu từ bán tài sản nhà nước: Nghị quyết phân cấp mạnh mẽ tại Khoản 2, Điều 1 (sửa đổi):

+ Tài sản do cấp tỉnh quản lý: Ngân sách tỉnh hưởng 100%.

+ Tài sản do cấp xã quản lý: Ngân sách xã hưởng 100%.

Đây là quy định tạo điều kiện để các xã xử lý tài sản dôi dư, cũ hỏng và giữ lại toàn bộ nguồn tiền để tái đầu tư cơ sở vật chất.

Một số so sánh chi tiết định mức tài chính cấp xã

Nghị quyết 168/2025/NQ-HĐND là một bước tiến lớn trong phân cấp tài chính. Bằng việc kết hợp giữa cơ chế "thưởng" nguồn thu đất đai (Điều 7), tăng mạnh chi phí môi trường (Điều 35) và bổ sung nguồn lực chuyển đổi số (Điều 33c). Hà Tĩnh đang hướng tới một năm ngân sách 2026 chủ động, hiệu quả và bền vững hơn cho chính quyền cơ sở.